|
Registracija | Prijavi se!


Topola



Putniku je najlakše da se orijentiše u Topoli. Ako se iz ma koga kraja Balkanskog poluostrva uputi ka njegovom središtu - naći će se u Srbiji; ako, putujući Srbijom, ide ka njenom središtu - stupiće na tle predela koji se naziva Šumadija; a ako se zaputi ka središtu Šumadije - onda će se obreti u Topoli, za koju se kaže da je srce Šumadije. Nalazeći se u Topoli putnik nije samo u središtu Šumadije, koja zauzima središni položaj u Srbiji, a ova na Balkanu, već se nalazi i u središtu jedne velike tajne, koja se može nazvati: umetnost razumevanja podneblja i ljudi u njemu.

Sve do prvih decenija preprošloga veka su geografska znanja o unutrašnjosti Srbije bila ne samo oskudna već i netačna. Najduže se zadržala Strabonova zabluda, čak duže od osamnaest vekova, o postojanju planinskog masiva nazvanog Centralno bilo (Catena Mundi, Centralkette) kao posebne činjenice reljefa, koju su kartografi ucrtavali sve do 1870. godine.

Zabludu u Evropi o ovome je razbio u prvoj polovini prošlog veka francuski putopisac Ami Bue (Ami Boue), pokazavši da Centralno bilo ne postoji, ali jednu vrstu nepristupačnosti je nemoguće pobiti - kada je reč o narušavanju slobode. Tada se isprečuju ne neprohodni gorski masivi, već ljudi združeni sa drvećem. U Šumadiji, čiji naziv znači: zemlja šuma, u prošlom veku se govorilo: „Ko poseče jedno drvo, ubio je jednog Srbina”.

Stari naziv Topole bio je Kamenica, po rečici koja protiče uz sam obod današnjeg grada. Današnji naziv Topola se prvi put spominje u zvaničnim popisnim dokumentima austrijskih kartografa sa početka osamnaestog veka. Predanje kaže da je na samoj raskrsnici pomenutih puteva, gde su se sastajali i konačili mnogobrojni trgovački putnici, izniklo i razgranalo se veliko drvo topole čiji je hlad pružao idealno odmorište. Ubrzo je odredišna tačka kod topole prerasla i u naziv čitave varošice.

Da je Šumadija zaista bila područje puno šume, podseća i sam naziv Topole (topola, Populus alba), i mnoga naselja u njenoj neposrednoj blizini svojim imenom takođe podsećaju na bogatstvo biljnog pokrivača ovog predela, jer je koren njihovog naziva fitonimijski - Lipovac (lipa, Tillia europea), Trnava (trn, Prunus spinosa), Trešnjevica (trešnja, Prunus avium), Brezovac (breza, Betula pendula), Vrbica (vrba, Salix alba), Bukovik (bukva, Fagus moesiaca), Jelovik (jela, Abies alba), Orašac (orah, Juglans regia), Cerovac (cer, Quercus cerris), Šljivovac (šljiva, Prunus domestica), Međulužje (lužnjak, Quercus robur), najveća šumadijska reka, koja teče podno Topole, takođe ima fitonimijsku osnovu imena - Jasenica (jasen, Fraxinus ornus), imena pojedinih topolskih sela svedoče o obilju plodova zemaljskih i kulturama koje ovde naročito uspevaju - Vinča (vinova loza, Vitis vinifera), Ovsište (ovas, Avena sativa), a ako bi se dodali i mikrotoponimi, kao što su Jošanica (jova, Alnus glutinosa), Drenjak (dren, Cornus mas), Zovljak (zova, Sambucus nigra), Gunjevac (dunja, Cydonia oblonga), onda bi se bezmalo dobio imenik od dve i po hiljade biljnih vrsta koliko ih inače u ovom predelu Srbije i to kao autohtonih vrsta ima.

Na dvanaest kilometara od Topole, prema zapadu, u brdu Risovača (nazvanoj po opakoj zveri risu), nalazi se istoimena pećina, stanište paleolitskog čoveka. Prošlost kraja Nalazišta i toponimi u ovom kraju potvrđuju da su u antičko doba, pored anonimnih plemena nerasvetljenog etničkog porekla, kao i šire u severnoj Srbiji, ovde obitavali ratoborni Kelti, zatim Rimljani, Grci, i do dolaska Slovena (prvi put prezimili južno od Save i Dunava 551.godine), romanizovana plemena i etničke grupe.

Posle upada Mađara u srednju Evropu, predeo južno od Beograda do pobrđa planine Rudnik čini graničnu oblast između Mađara i srpske države pod vlašću dinastije Nemanjića. Nakon kosovskog boja (1389. godine), kada počinje pomeranje srpskog naroda na sever, usled osmanlijskog osvajanja, Šumadija dobija naročito na značaju, u nju se sliva srpsko stanovništvo sa svih strana i ona postaje prenaseljena. Iz ovog vremena potiču i najstariji pisani pomeni nekih naselja u okolini Topole.

Uspomenu na stara naselja i prethodno stanovništvo čuvaju u selima oko Topole mnoga stara i napuštena groblja. Nema sela u kojem nema po nekoliko grobalja koja ne pripadaju današnjem stanovništvu.

Sasvim je prirodno da ovaj predeo, koji je u hidrografskom i florističkom pogledu tako bogat, obiluje i mnoštvom životinjskih vrsta. O velikim mogućnostima za lov izvestio je pre pet i po vekova francuski diplomata i putopisac Bertrandon de la Brokijer. Posetivši 1433. godine despota Đurđa Smederevca u njegovoj letnjoj rezidenciji Nekudim, u čiji sastav je ulazila i Topola sa okolinom, Brokijer je primetio da se ovo naselje „nalazi u vrlo lepim šumarcima i rekama pogodnim za svaki lov na divljač i za lov sa sokolima”, kakav se upražnjavao na srpskom srednjovekovnom dvoru.

U predelu se nalazi i nebrojeno mnoštvo izvora vrlo hladne i pitke vode, od kojih dosta i sa lekovitim svojstvima, što je omogućilo i da se razvije poseban tip naselja, tzv. razbijenog tipa, u osnovi zvezdastog oblika, a u literaturi poznatog kao jasenička vrsta.

Blagotvorno dejstvo ove izvorske hladne vode uočio je i znameniti putopisac i geograf Evli Čelebi, pun hvale za njih. Proputovavši ovim krajem 1664. godine, zapisao je da na istoku od tvrđave Rudnik „teče na stotine izvora vode hladne kao komad leda.

Prolazili su ovim područjem ratni vihori, smenjivale i ponovo vraćale uprave raznih carevina, raseljavalo i useljavalo stanovništvo, zahvaćeno čak i dvema velikim seobama, od kojih jedna izuzetno velikih razmera (1690), ali je narod uvek nalazio načina i snage da preživi , nikad ne napuštajući misao o konačnom oslobođenju.

Izvor: Etnolog Mile Nedeljković, „Topola, Karađorđev grad, Oplenac”, Topola, 1991.


Oplenac

Topola je prvi uzlet doživela u vreme Prvog srpskog ustanka. Vođa srpske revolucije 1804. godine, Karađođe Petrović rođen u obližnjem selu Viševcu, nastanio se uoči ustanka u neposrednoj blizini varoši, u zaseoku Krćevac.

Postavši veliki vožd, Karađorđe je od Topole napravio svoju prestonicu i centar državnog života oslobođene Srbije. U periodu između 1811. i 1813. godine sazidan je utvrđeni grad opasan šancem sa trospratnim kulama i bedemima za neposrednu odbranu Topole i vojne manevre. Unutar utvrđenog grada nalazili su se porodični i gostinski konak, kao i crkva Presvete Bogorodice poznatija od imenom Karađorđeva crkva.

Međutim, slomom Prvog srpskog ustanka i povratkom turske vojske, srušen je i zapaljen Karađorđev grad. Usponom kneza Miloša i smaknućem Karađorđa, Topola je, razumljivo, izgubila svoj prvobitni značaj.

Novi blistavi trenutak ovaj kraj će doživeti usponom Karađorđevog sina, kneza Aleksandra, koji je s posebnom pažnjom obnovio očeve vinograde i voćnjake na istočnim padinama Oplenca podigavši sebi prostranu kuću i vinski podrum. Obnavljanjem očeve zadužbine, knez Aleksandar je privukao bogatije i viđenije ljude iz kraja, pa se Topola ubrzo razvila u lepu varošicu sa solidnije građenim kućama i dućanima.

Povratak Obrenovića na vlast, 1858. godine koji će kontinuirano vladati Srbijom sve do 1903. godine označio je novi dugi period zapuštenosti i stagnacije topolskog kraja. Nakon pogibije kneza Mihaila, Namesništvo je Karađorđev grad kao državno vlasništvo stavilo na javnu licitaciju. Topolci i narod okolnih sela uspeli su da, tom prilikom, sakupe novac i otkupe Karađorđevu crkvu za svoju crkvenu opštinu. Zapušteni ostaci Karađorđevog grada su, međutim, kao uporište pobunjenika nakon gušenja antiobrenovićevske topolske bune 1877. godine, sravnjeni sa zemljom.

Dolaskom Kralja Petra I na vlast, 1903. godine, Topola kao zavičaj Karađorđevića beleži novi period procvata i već naredne godine se varošica odvaja od sela i postaje samostalna opština i trgovačko-zanatsko naselje.

Kralj Petar se ubrzo u potpunosti posvetio dugo nošenoj zamisli i ispunjenju amaneta svojih roditelja da se u Topoli izgradi veliki hram u kome bi se sahranjivali svi Karađorđevići. Nadvišeni brežuljak Oplenca bio je kao stvoren za ostvarivanje životnog sna.




Naseljena mesta:

Belosavci
Blaznava
Božurnja - Novo!
Donja Šatornja
Donja Trešnjevica
Donja Trnava
Gornja Šatornja
Gornja Trnava
Gorovič
Guriševci
Jarmenovci
Jelenac
Junkovac
Kloka
Krćevac
Lipovac
Manojlovci
Maskar
Natalinci
Ovsište
Pavlovac
Plaskovac
Rajkovac
Šume
Svetlić
Trnava
Vinča
Vojkovci
Žabare
Zagorica

Komentari

Bićemo Vam zahvalni ako podelite informacije, zanimljivosti, priče i legende koje se odnose na ovo mesto.

Komentare koji sadrže govor mržnje, psovke i uvrede ne objavljujemo. Mišljenja izneta u komentarima su privatno mišljenje autora komentara.
Komentari će biti objavljeni nakon provere od strane administratora.







© 2015 Srbijanac.rs | Template design by W3layouts | SM Programming